DEN HAAG/AMSTERDAM/ZAANDAM (07 juli 2025)– Een 18-jarige studente uit Zaandam kon haar geluk niet op toen ’s lands hoogste bestuursrechter vandaag tijdens een rechtszaak in Den Haag het ROC Amsterdam met een mondelinge uitspraak opdroeg alsnog een cijfer voor haar eindexamen te geven. Want dat had het ROC geweigerd omdat de school ervan uitging dat de studente met het AI-programma Chat GPT ‘virtueel gespiekt’ had.
En een paar uur na de mondelinge uitspraak van rechter Eric Daalder, kwam er witte rook uit de schoorsteen van het Amsterdamse ROC: Een voldoende. Die voldoende had ze nodig om te kunnen afstuderen. Dinsdag/vandaag kan zij op feestelijke wijze met haar klasgenoten en familie haar diploma Marketing & Communicatie in ontvangst nemen. Daar zag het aan het begin van de rechtszaak bij de Raad van State nog niet naar uit.
Chat GPT gebruikt
Volgens de woordvoerster van de examencommissie van het ROC zou de studente samen met drie andere studenten tijdens het eindexamen Marketingonderzoek fraude hebben gepleegd. Althans zij zouden tijdens het examen, dat op een laptop afgelegd moest worden, het AI (Artificial Intelligence) programma Chat GPT hebben gebruikt om examenvragen te beantwoorden. En dat mag niet. Dat vindt het ROC een moderne vorm van spieken. Alleen ontkende de 18-jarige Zaanse, die als enige van de vier naar de Raad van State is gestapt, bij hoog en laag het AI-programma te hebben aangezet, laat staan gebruikt. Daarop vroeg rechter Daalder aan de ROC-zegsvrouw hoe en wat er nu eigenlijk is gebeurd op die examendag.
Vrees voor heftige reacties
De woordvoerster legde uit dat de examen-surveillant, tevens begeleidend docent, bij vier van de acht studenten het Chat GPT-venster op de laptop had gezien. Alleen meldde de surveillant dat pas een paar dagen na het examen, waarop de examencommissie viertal examens afkeurde wegens fraude. Volgens Casper van Vliet, raadsman van de studente, klopt er niets van de gang van zaken. Volgens hem had de surveillant de studenten tijdens het examen duidelijk moeten maken dat zij tegen de regels Chat GPT gebruikte en had hij de studenten direct uit de examenzaal moeten verwijderen. Volgens de ROC-woordvoerster zag de docent daarvan af omdat hij heftige reacties van de studenten vreesde. Alleen ging het daarna nog een paar keer mis. Want toen de Zaanse studente haar docent belde en vroeg wat haar cijfer was en wanneer ze dat zou krijgen, zei de docent slechts dat dat nog even kon duren. Pas later hoorde zij dat de docent onregelmatigheden had geconstateerd en dat hij geen cijfer en geen diploma wilde geven. De Zaanse pikte dat niet en probeerde tijdens een hoorzitting bij de examencommissie haar onschuld te bewijzen. Alleen bleek de surveillant-docent daar niet aanwezig. De examencommissie ging er voetstoots vanuit dat de docent het allemaal juist had gezien.
Feestje bouwen
Rechter Daalder zette daar tijdens de zitting fikse vraagtekens bij de gang van zaken. ,,De surveillant heeft alleen maar een aantekening “Chat GPT” gemaakt maar verder nergens zwart op wit aangegeven wat er nu precies is gebeurd en wat de studente fout zou hebben gedaan. Bovendien was de docent tijdens de hoorzitting niet aanwezig. Dat betekent dat de studente zich niet goed kon verdedigen tegen de aantijgingen. En er zijn verder geen duidelijke aanwijzingen, of bewijzen dat zij daadwerkelijk met Chat GPT gewerkt heeft en dat ze gefraudeerd heeft. Daarom draag ik de school op om haar examen alsnog inhoudelijk te beoordelen. En als het een voldoende is dan moet zij een diploma krijgen.” Zogezegd zo gedaan. Een paar uur later had ze haar voldoende. Ze kan morgen en deze week een feestje bouwen en in het najaar kan ze aan haar HBO-studie Social Work beginnen. Hoewel het ROC aan het begin van de zitting de Zaanse nog een herkansingsexamen aanbood, hoeft ze dat niet meer te doen. Haar zomervakantie is begonnen.